Quần áo đã qua sử dụng có thể tiếp tục được dùng, tái chế thành sợi dệt hoặc biến thành những sản phẩm mới. Tuy nhiên, hạn chế về công nghệ và đặc tính của nhiều loại vải khiến một lượng lớn rác thải dệt may vẫn phải đưa đi chôn lấp hoặc đốt bỏ.
Rác thải dệt may ngày càng gây áp lực lên môi trường
Khi những bộ quần áo không còn vừa vặn hoặc không được sử dụng nữa, nhiều người lựa chọn quyên góp nếu trang phục vẫn còn tốt. Với những món đồ đã hư hỏng, không ít người thường bỏ chúng vào thùng rác. Ngay cả quần áo được trao tặng cho các tổ chức từ thiện cũng có thể trở thành rác thải sau một thời gian sử dụng.
Thực tế, rác thải dệt may đang trở thành một vấn đề môi trường đáng lo ngại, dù chưa nhận được sự quan tâm tương xứng. Theo một nghiên cứu của Textile Exchange, tổ chức phi lợi nhuận theo dõi thị trường sợi và vật liệu dệt toàn cầu, 88% lượng quần áo trên thế giới sẽ kết thúc vòng đời tại các bãi rác.
Khối lượng rác thải này có nguy cơ tiếp tục tăng khi ngành sản xuất hàng may mặc mở rộng nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng. Đáng chú ý, sự phát triển của mô hình “thời trang nhanh” càng làm gia tăng áp lực. Với đặc trưng sản xuất và phân phối quần áo trong thời gian ngắn, mô hình này cho phép các thiết kế mới theo xu hướng trên mạng xã hội nhanh chóng đến tay người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy lượng quần áo bị thải bỏ.
Số liệu của Textile Exchange cho thấy sản lượng sản phẩm dệt may toàn cầu đã tăng từ 50 triệu tấn vào năm 2000 lên 109 triệu tấn năm 2020. Đến năm 2030, con số này được dự báo đạt 145 triệu tấn.
Từ thu gom đến tái chế quần áo cũ
Xử lý quần áo cũ theo hướng bảo vệ môi trường cần trải qua nhiều bước, bao gồm thu gom, phân loại, tái sử dụng, tái chế và xử lý phần chất thải không còn khả năng tận dụng.
Tại các quốc gia nghèo và đang phát triển, hệ thống thu gom, phân loại và tái chế dệt may chưa được triển khai đầy đủ. Vì vậy, chôn lấp hoặc đốt quần áo đã qua sử dụng vẫn là những phương án thường được áp dụng.
Tuy nhiên, cả hai cách xử lý này đều tiềm ẩn những tác động tiêu cực. Nhiều chất liệu vải cần thời gian dài mới phân hủy trong môi trường đất, trong khi quá trình đốt có thể phát thải CO2 và các chất ô nhiễm. Phần tro còn lại sau khi đốt cũng cần được thu gom, xử lý phù hợp để tránh gây thêm tác động đến môi trường.
Do đó, tái chế để chuyển quần áo cũ thành nguyên liệu hoặc sản phẩm có công dụng khác được xem là một hướng xử lý đáng chú ý. Trong quá trình này, cần phân biệt rõ giữa tái sử dụng và tái chế. Tái sử dụng là tiếp tục dùng món đồ còn đủ chất lượng, chẳng hạn chuyển quần áo phù hợp đến các tổ chức từ thiện để trao tặng. Trong khi đó, tái chế là xử lý vật liệu để tạo ra nguyên liệu mới, có thể phục vụ sản xuất sợi dệt hoặc các sản phẩm khác.
Về cơ bản, tái chế vải có thể được thực hiện bằng phương pháp cơ học hoặc hóa học.
Tái chế cơ học và hóa học: Mỗi phương pháp có ưu, nhược điểm riêng
Với phương pháp cơ học, quần áo cũ được cắt nhỏ, sau đó đưa qua máy móc để tách các sợi vải. Công đoạn chải thô giúp sắp xếp sợi theo hướng tương đối đồng đều, tạo thành dải sợi liên tục để phục vụ các bước sản xuất tiếp theo.
Do quá trình xử lý cơ học thường tạo ra sợi có chiều dài ngắn, nguyên liệu tái chế thường được phối trộn với sợi mới nhằm cải thiện độ bền trước khi kéo thành sợi dệt. Sợi thành phẩm sau đó có thể được sử dụng để sản xuất vải mới.
Hạn chế của phương pháp này là chất lượng sợi tái chế có thể giảm do chiều dài sợi bị rút ngắn trong quá trình xử lý. Việc bổ sung sợi mới để cải thiện đặc tính nguyên liệu cũng làm tăng chi phí sản xuất.
Trong khi đó, tái chế hóa học sử dụng các quy trình xử lý để phân tách vật liệu dệt thành những thành phần nhỏ hơn, sau đó làm sạch và tinh chế bằng các thiết bị lọc, tách. Dung môi hóa học được sử dụng để phá vỡ cấu trúc polymer, đồng thời loại bỏ thuốc nhuộm và một số chất phụ gia có trong vải.
Sau khi được tinh chế, nguyên liệu thu hồi có thể tiếp tục được xử lý để sản xuất sợi dệt mới, tương tự quy trình tạo sợi từ nguyên liệu ban đầu. Sợi sau đó được đưa vào các công đoạn dệt công nghiệp để tạo thành vải.
So với tái chế cơ học, phương pháp hóa học có khả năng tạo ra sợi với chất lượng gần với sợi nguyên sinh hơn và có thể ứng dụng với nhiều loại vải. Tuy nhiên, công nghệ này đòi hỏi chi phí đầu tư lớn cho nhà máy, hóa chất và hệ thống xử lý. Những khoản chi phí đó có thể khiến giá thành sợi tái chế tăng cao.
Bên cạnh đó, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, quá trình xử lý bằng hóa chất có thể phát sinh chất độc hại, gây nguy hiểm cho con người và môi trường. Nước thải cùng hóa chất sau quá trình tái chế cũng cần được xử lý đúng quy định để tránh gây ô nhiễm.
Biến quần áo cũ thành sản phẩm mới
Ngoài việc thu hồi sợi dệt, quần áo cũ còn có thể được cắt, ghép và may lại thành các sản phẩm khác như túi xách, thảm hoặc đồ trang trí. Cách làm này tận dụng phần vải còn sử dụng được, giảm nhu cầu nguyên liệu mới và hạn chế lượng chất thải phải thải bỏ.
Dù vậy, hình thức tái chế này chủ yếu được thực hiện thủ công, khó mở rộng để xử lý khối lượng quần áo lớn. Không phải toàn bộ vật liệu từ một bộ quần áo đều có thể tận dụng, do đó vẫn còn phần chất thải cần được xử lý theo phương án khác.
Cùng với các phương pháp hiện có, nhiều công nghệ tái chế dệt may hướng tới giảm tác động môi trường đang được nghiên cứu, trong đó có sử dụng enzyme để xử lý vải và các loại dung môi ít độc hại hơn. Những hướng tiếp cận này được kỳ vọng góp phần giải quyết lượng rác thải thời trang ngày càng tăng.
Tuy nhiên, hiện chưa có một giải pháp nào đồng thời đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hiệu quả xử lý, mức độ thân thiện với môi trường và chi phí thấp. Vì vậy, bên cạnh phát triển công nghệ, thay đổi thói quen tiêu dùng vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc hạn chế rác thải dệt may.
Theo khuyến nghị của các chuyên gia thuộc Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (EPA), người tiêu dùng nên ưu tiên quần áo có độ bền cao, dễ sửa chữa và chỉ mua sắm khi thực sự cần thiết. Với những món đồ không còn nhu cầu sử dụng, người dân nên phân loại theo chất liệu ngay tại nhà trước khi chuyển đến các điểm tiếp nhận quần áo từ thiện hoặc cơ sở thu gom, tái chế chuyên trách.
Giảm mua sắm không cần thiết, kéo dài thời gian sử dụng và phân loại quần áo đúng cách là những việc người tiêu dùng có thể thực hiện để hạn chế lượng rác thải dệt may, qua đó góp phần giảm áp lực lên môi trường.
Nguồn: https://moitruong.net.vn/
