Phân loại rác tại nguồn cần bắt đầu từ nơi rác được phát sinh, từ trong thùng rác của mỗi hộ gia đình. Tuy nhiên, tại nhiều chung cư, khu dân cư, các loại rác thải vẫn được bỏ chung ngay từ trong nhà, sau đó tiếp tục được đưa vào họng rác, thùng chứa và phương tiện thu gom chung. Từ căn hộ đến điểm tập kết, rác vẫn đi theo một dòng, dù yêu cầu phân loại đã được đặt ra.
Rác chưa được phân loại từ trong mỗi căn hộ
Sau mỗi bữa ăn, thức ăn thừa, vỏ rau củ, bao bì nhựa và giấy vụn trở thành những loại rác phổ biến trong các gia đình. Thay vì được tách riêng theo từng nhóm, chúng thường được thu gom chung vào một thùng hoặc túi đặt trong bếp, chờ đến giờ đưa ra ngoài.
Tại căn bếp của gia đình anh Nguyễn Văn Mạnh (Phường Hà Đông, TP. Hà Nội), việc phân loại rác đã được thực hiện nhưng chưa thường xuyên. Gia đình có thói quen giữ lại một số vật dụng có thể tái sử dụng hoặc cho người mua bán, thu gom phế liệu như chai nhựa, bìa carton, vỏ lon bia, nước uống có ga,… Tuy nhiên, với phần lớn rác phát sinh trong quá trình nấu ăn và sinh hoạt, việc phân loại chưa trở thành một quy trình thống nhất. Những loại rác khác nhau vẫn có thể được bỏ chung vào một túi để thuận tiện cho việc dọn dẹp.
Chia sẻ về điều này, anh Nguyễn Văn Mạnh nói: “Gia đình tôi có phân loại, nhưng hoạt động này chỉ diễn ra khi thuận tiện, tức là, có thùng rác để phân loại. Có những lần tiện tay, tôi cũng thu gom tất cả các loại rác thải vào một thùng chứa. Vì rác sẽ được đưa ra khỏi nhà hàng ngày, nên tôi thấy rác thải có phân loại hay không cũng không quá ảnh hưởng đến đời sống của gia đình mình”. Anh Mạnh nói thêm, đôi khi, việc giữ lại các vỏ lon, vỏ chai cũng rất phiền phức, làm cho nhà cửa bừa bộn, có thể biến nơi tập kết này thành nơi ở của gián, chuột,…
Thực tế này cho thấy việc tận dụng một số loại phế liệu chưa đồng nghĩa với phân loại toàn bộ rác thải sinh hoạt tại nguồn. Khi việc phân loại chỉ diễn ra ở những loại rác dễ nhận biết hoặc có giá trị tái chế, phần rác còn lại vẫn chưa được tách riêng theo thành phần.
Còn với gia đình bạn Đỗ Thị Diệu Hằng (Phường Hoàn Kiếm, TP. Hà Nội), việc phân loại rác chưa được thực hiện. Rác từ các hoạt động nấu ăn, ăn uống và sinh hoạt được gom chung trước khi đưa ra điểm tập kết. Gia đình chỉ cần một thùng hoặc túi đựng rác, không có công đoạn tách riêng thức ăn thừa, bao bì nhựa hay giấy sau sử dụng.
Bạn Đỗ Thị Diệu Hằng chia sẻ: “Trong gia đình tôi không thường xuyên phân loại rác thải. Việc này xuất phát từ hai lý do, về mặt số lượng, rác thải sinh hoạt có hiều loại, thường xuyên xuất hiện trong các hoạt động sinh hoạt của gia đình, do đó số lượng rác thải rất lớn. Phần vì thói quen sinh hoạt và cũng bởi truyền thống của người Việt, thói quen phân loại chỉ bắt đầu xuất hiện trong thời kỳ hiện đại hóa”.
Sự khác biệt giữa hai gia đình nằm ở mức độ thực hiện, nhưng điểm chung là việc phân loại chưa được duy trì đầy đủ trong sinh hoạt hằng ngày. Một bên mới tách riêng một số loại phế liệu, bên còn lại bỏ chung rác ngay từ đầu. Thực tế trên cho thấy, khâu xử lý rác trong căn bếp vẫn là mắt xích cần được chú ý nếu muốn hình thành thói quen phân loại tại nguồn.
Không chỉ xuất hiện trong những ngôi nhà riêng, tình trạng rác sinh hoạt chưa được phân loại còn cần được nhìn nhận từ không gian sống tại các khu chung cư. Với mỗi căn hộ, rác phát sinh từ nhiều hoạt động khác nhau nhưng thường được tập trung tại khu vực bếp hoặc một góc sinh hoạt trước khi chuyển ra điểm thu gom chung.
Tại hộ gia đình của anh Nguyễn Việt Tùng (Tòa nhà CT4, Khu nhà ở Xala, Phường Hà Đông), sau sinh hoạt, rác thải được gom chung vào một thùng hoặc túi đựng. Thức ăn thừa, bao bì thực phẩm, chai nhựa và những vật dụng không còn nhu cầu sử dụng được thu gom cùng nhau. Việc phân loại chưa diễn ra ngay tại thời điểm rác phát sinh, khiến các thành phần có đặc tính khác nhau bị trộn lẫn từ trong căn hộ.
Lý giải điều này, anh Tùng nói:“Căn hộ gia đình tôi đang ở có diện tích khoảng 70 m2, nếu chia thành 3-4 loại thùng chứa đựng và khu tập kết rác tái chế, chắc chắn không thể vì diện tích không đủ để sinh hoạt, chưa tính đến việc làm mất đi tính thẩm mỹ của căn nhà. So sánh giữa những cái được và mất, gia đình tôi đành phải thu gom các loại rác thải chung một thùng đựng.”
Tương tự như gia đình anh Tùng, căn hộ của chị Trần Thị Anh Đào (Tòa nhà Việt Đức Complex, Phường Thanh Xuân) cũng chưa thực hiện phân loại rác trước khi đưa ra khu vực tập kết, chị Đào chia sẻ: “Tôi ở với những người trẻ, chúng tôi thường xuyên đi làm từ sáng đến tối muốn mới trở về nhà. Sau khi về nhà, tôi thường rất mệt, chỉ có thể đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt cơ bản, và dành thời gian chăm sóc bản thân. Tôi không thể ưu tiên việc phân loại rác thành các nhóm theo quy định,…”. Rác được gom chung trong quá trình sinh hoạt, sau đó buộc kín và chuyển ra ngoài.
Khi túi rác đã được đóng lại, việc tách riêng từng thành phần trở nên khó khăn hơn, đặc biệt đối với rác hữu cơ lẫn với bao bì, giấy và các vật liệu có khả năng tái chế.
Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng thùng rác được bố trí trong căn hộ, mà còn ở việc người dân có thực hiện phân loại ngay từ đầu hay không. Một căn hộ gọn gàng, rác được thu gom đúng giờ chưa đủ để khẳng định rác thải đã được phân loại. Nếu mọi loại rác vẫn được bỏ chung trước khi đưa ra khỏi nhà, công đoạn phân loại tại nguồn chưa thực sự được thực hiện.
Việc phân loại rác tại nguồn cần bắt đầu từ chính nơi rác được tạo ra. Từ việc dọn dẹp căn bếp, xử lý thức ăn thừa đến thu gom bao bì sau khi sử dụng, mỗi thao tác đều có thể quyết định rác được tách riêng hay trộn lẫn ngay từ đầu.
Ra khỏi căn hộ, rác tiếp tục đi chung
Rời khỏi căn hộ, rác thải sinh hoạt tiếp tục được tập kết tại các họng rác, nhà chứa rác hoặc khu vực thu gom chung của tòa nhà. Tại đây, những túi rác được đưa xuống từ các tầng tiếp tục nằm cạnh nhau, bên trong lẫn lộn thức ăn thừa, bao bì nhựa, giấy vụn và nhiều loại chất thải khác. Một số túi rác không được buộc kín, rác rơi vãi ra sàn, khiến khu vực tập kết trở nên nhếch nhác.
Tại các họng rác và nhà chứa rác, việc tập kết chủ yếu mới dừng ở khâu gom rác từ các căn hộ về cùng một địa điểm. Những túi rác khác nhau về thành phần được ngổn ngang chất đè lên nhau mà không có sự phân loại rõ ràng. Nước rỉ từ rác hữu cơ, thức ăn thừa và bao bì sau sử dụng có thể lẫn vào nhau, trong khi các loại rác nhẹ như túi nilon, giấy vụn dễ rơi ra ngoài trong quá trình vận chuyển. Khi rác không được đóng gói cẩn thận hoặc khu vực tập kết không được vệ sinh thường xuyên, mùi hôi và ruồi nhặng có thể xuất hiện, ảnh hưởng đến môi trường sinh hoạt của cư dân.
Anh Nguyễn Việt Tùng, cư dân tại tòa nhà CT4, Khu nhà ở Xala (Phường Hà Đông, TP. Hà Nội) cho biết: “Dù có hệ thống hút mùi và ban quản lý đi thu gom rác vào giờ cư dân đi làm hoặc nừa đêm, nhưng dưới nhà để xe có những hôm rất nặng mùi. Chưa kể, gián và chuột kéo nhau thành từng đàn”.
Từ khu vực tập kết trong tòa nhà, rác tiếp tục được đưa ra ngoài bằng nhiều hình thức khác nhau. Theo ghi nhận, tại chân chung cư Viện bỏng, chung cư Hemisco Xala (Phường Hà Đông), rác được tập kết, vận chuyển bằng các xe thu gom thủ công hoặc xe đẩy được gia công thêm thành, vách để tăng sức chứa. Các túi rác được chất lên xe, xếp chồng hoặc dồn vào khoảng trống còn lại. Trong quá trình thu gom, những loại rác khác nhau tiếp tục được đưa lên cùng một phương tiện. Khi xe đầy, rác có thể chất cao hơn thành xe; nếu không được che chắn và cố định chắc chắn, một phần chất thải có nguy cơ rơi xuống mặt đường khi di chuyển.
Trên tuyến đường Trương Định, rác được đẩy thẳng ra bên lề đường, chờ phương tiện đến vận chuyển. Những túi rác lớn nhỏ xếp chồng lên nhau, có túi còn nguyên vẹn, có túi đã bung miệng, để lộ các loại chất thải bên trong. Rác hữu cơ, chai lọ, hộp nhựa và bao bì sinh hoạt cùng xuất hiện trong một đống, không có dấu hiệu phân chia theo nhóm.
Bàn về tác hại của những điểm tập kết rác tự phát, ông Võ Xuân Tiu (Tổ trưởng tổ dân phố số 23 phường Cầu Giấy, Hà Nội) khẳng định: “Những điểm rác tự phát này chắc chắn gây mất mỹ quan đô thị. Về môi trường thì ảnh hưởng rất lớn, bởi rác có nhiều loại, rất bẩn và hôi thối”.
“Nếu ai cũng có ý thức đổ rác đúng giờ, đúng nơi quy định. Điều này sẽ giúp đỡ những công nhân vệ sinh môi trường như tôi đỡ vất vả hơn rất nhiều. Đồng thời giảm thiểu ô nhiễm môi trường, khi đã dọn xong sẽ không có tình trạng rác thải bừa bãi” – ông Nguyễn Tiến Khởi, công nhân môi trường bộc bạch.
Việc phân loại, nếu chưa được thực hiện từ hộ gia đình, cũng chưa thể hiện rõ ở các khâu tập kết và thu gom tiếp theo. Dù được tập kết trong nhà, đẩy ra các đống rác ven đường hay chở bằng xe thu gom tự chế, điểm chung dễ nhận thấy là rác vẫn lẫn lộn giữa các thành phần. Rác hữu cơ lẫn lộn trong giấy, nhựa và những vật liệu có khả năng tái chế; các túi rác bị rách hoặc để hở tạo điều kiện cho ruồi nhặng tiếp cận, đồng thời làm phát tán mùi khó chịu ra khu vực xung quanh.
Thực trạng này đặt ra vấn đề về tính liên tục của quá trình phân loại rác. Nếu được đưa ra khỏi căn hộ trong tình trạng trộn lẫn, nhưng tại điểm tập kết không có khâu phân loại phù hợp, thì việc thu gom về cùng một địa điểm chỉ giúp tập trung chất thải, chưa đồng nghĩa với quản lý rác theo từng nhóm. Ngược lại, nếu đã có quy định hoặc phương án phân loại tại nguồn, cần kiểm tra xem cách bố trí điểm tập kết, phương tiện thu gom và quy trình vận chuyển có đáp ứng yêu cầu hay không.
Từ căn hộ đến điểm tập kết, rồi lên xe thu gom và ra đường, rác đi qua nhiều khâu nhưng vẫn có thể giữ nguyên tình trạng ban đầu: Lẫn lộn, khó nhận diện từng thành phần và phát sinh nguy cơ mất vệ sinh. Bài toán phân loại vì thế không chỉ nằm ở ý thức của mỗi hộ gia đình, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ trong tổ chức thu gom, phương tiện vận chuyển và quản lý các điểm tập kết rác.
Nguồn: moitruong.net.vn
