Sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP Hồ Chí Minh trở thành địa phương có lượng chất thải rắn sinh hoạt lớn nhất cả nước, tạo áp lực lớn lên hạ tầng môi trường. Thành phố đang đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi từ chôn lấp sang công nghệ xử lý hiện đại, lấy đốt rác phát điện làm hướng đi chủ đạo nhằm nâng cao hiệu quả xử lý và giảm phát thải.
Áp lực lớn từ lượng rác phát sinh sau khi mở rộng địa giới
Việc hợp nhất TP Hồ Chí Minh với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đã khiến lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tăng lên khoảng 14.000 tấn mỗi ngày, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực xử lý chất thải.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, trước thời điểm hợp nhất, mỗi ngày TP Hồ Chí Minh phát sinh khoảng 10.500 tấn rác, Bình Dương khoảng 2.000 tấn và Bà Rịa – Vũng Tàu khoảng 1.500 tấn. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, tổng lượng chất thải sinh hoạt của thành phố đạt khoảng 14.000 tấn/ngày, tương đương hơn 20% tổng lượng rác sinh hoạt trên cả nước.
Khối lượng rác gia tăng tạo sức ép lên toàn bộ hệ thống thu gom, trung chuyển và xử lý. Trong bối cảnh quỹ đất dành cho các khu xử lý ngày càng thu hẹp, quy mô của một siêu đô thị đòi hỏi hạ tầng xử lý cuối nguồn phải được đầu tư tương xứng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh, mô hình xử lý chất thải cũng cần được thay đổi phù hợp với quy mô phát triển mới. Phương thức chôn lấp, vốn được áp dụng trong nhiều năm, đã bộc lộ nhiều hạn chế như chiếm nhiều diện tích đất, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính. Với lượng rác khoảng 14.000 tấn/ngày, việc tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào chôn lấp không còn phù hợp.
Hiện nay, khoảng 58,7% lượng chất thải rắn sinh hoạt của thành phố vẫn được xử lý bằng hình thức chôn lấp. Điều này cho thấy khoảng cách giữa thực trạng và mục tiêu chuyển sang công nghệ xử lý hiện đại vẫn còn khá lớn.
Theo định hướng của thành phố, việc áp dụng công nghệ xử lý mới sẽ giúp thu hồi năng lượng để phát điện, sản xuất phân compost và tái chế nguyên liệu phục vụ sản xuất. Qua đó, chất thải không chỉ được xử lý mà còn trở thành nguồn tài nguyên có thể khai thác.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng định hướng này phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn mà TP Hồ Chí Minh đang hướng tới. Phân loại rác tại nguồn kết hợp với tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng sẽ hình thành chuỗi xử lý khép kín, góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên và từng bước giảm tỷ lệ chôn lấp.
Thời gian qua, một trong những rào cản lớn nhất đối với quá trình chuyển đổi công nghệ là cơ chế triển khai dự án. Các nhà máy đốt rác phát điện phải đáp ứng đồng thời nhiều quy định về môi trường, xây dựng cũng như Quy hoạch điện VIII. Sau khi các dự án được bổ sung vào Quy hoạch điện VIII trong giai đoạn cuối năm 2024 và đầu năm 2025, nhiều chủ đầu tư mới có điều kiện hoàn thiện hồ sơ và triển khai các bước đầu tư.
Việc từng bước tháo gỡ các khó khăn về cơ chế đang tạo nền tảng để TP Hồ Chí Minh đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa công nghệ xử lý chất thải theo hướng bền vững.
Tăng tốc các dự án điện rác và hạ tầng trung chuyển
Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hồ Chí Minh cho biết, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP Hồ Chí Minh lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025-2030 đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 90% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ mới. Để đạt mục tiêu này, thành phố đã xây dựng lộ trình chuyển đổi đối với toàn bộ hơn 14.000 tấn rác phát sinh mỗi ngày.
Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, các dự án chuyển đổi từ chôn lấp sang đốt rác phát điện đã được triển khai nhưng tiến độ vẫn còn chậm. Hiện có hai dự án đang trong quá trình xây dựng và dự kiến đưa vào vận hành vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Các dự án còn lại đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục chuẩn bị đầu tư.
Ông cũng cho biết khối lượng thủ tục hành chính còn nhiều, trong khi một số doanh nghiệp chưa chủ động hoàn thiện hồ sơ chuyển đổi công nghệ, ảnh hưởng đến tiến độ chung. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tăng cường đôn đốc các chủ đầu tư, đồng thời phối hợp với các sở, ngành tháo gỡ những thủ tục thuộc thẩm quyền nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Mục tiêu là hoàn thành các dự án trong vòng hai đến ba năm tới.
Song song với việc phát triển các nhà máy điện rác, TP Hồ Chí Minh tiếp tục đầu tư hệ thống thu gom và trung chuyển chất thải. Theo kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, thành phố sẽ đầu tư 62 trạm ép và trung chuyển rác; riêng trong năm 2026 dự kiến khởi công 12 dự án.
Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết các thủ tục đầu tư đang được triển khai theo hình thức thực hiện song song nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị. Dự kiến, bốn trạm trung chuyển đầu tiên sẽ được khởi công trong tháng 11/2026 và bốn trạm tiếp theo vào tháng 12/2026. Khi hoàn thành, hệ thống này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thu gom, giảm chi phí vận chuyển và bảo đảm nguồn rác ổn định cho các cơ sở xử lý.
Bên cạnh đó, UBND TP Hồ Chí Minh vừa hoàn tất các thủ tục về đất đai để triển khai Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt bằng công nghệ đốt phát điện tại xã Châu Pha. Dự án có công suất xử lý khoảng 1.000 tấn rác mỗi ngày đêm, công suất phát điện khoảng 20 MW và sử dụng công nghệ hiện đại có khả năng xử lý cả rác chưa phân loại. Nước thải sau xử lý sẽ được tuần hoàn trong nhà máy, còn tro xỉ được tái chế hoặc xử lý theo quy định.
Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh, các công trình xử lý chất thải phải đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại, kiểm soát hiệu quả mùi, nước rỉ rác và các tác động đến môi trường, phù hợp với định hướng phát triển của một đô thị đặc biệt.
Việc đẩy nhanh triển khai các dự án điện rác cùng với hoàn thiện hạ tầng thu gom, trung chuyển sẽ giúp TP Hồ Chí Minh nâng cao năng lực xử lý chất thải, từng bước giảm tỷ lệ chôn lấp, nâng tỷ lệ xử lý bằng công nghệ hiện đại lên trên 90% vào năm 2030, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững.
Nguồn: moitruong.net.vn
