Từ những trạm thu hồi vật liệu trong khu dân cư, TP.HCM hướng đến duy trì phân loại rác bằng sự thuận tiện, minh bạch và vai trò chủ động của địa phương.
Việc phân loại rác tại nguồn ở TP.HCM thời gian gần đây chưa được người dân duy trì đều đặn vì nhiều lý do. Có nơi rác đã phân loại vẫn bị thu gom chung. Có người muốn làm nhưng chưa biết mang vật liệu tái chế đến đâu, trong khi điểm tiếp nhận chưa thuận tiện và đầu ra cho một số loại bao bì còn hạn chế. Khi công sức bỏ ra chưa mang lại kết quả rõ ràng, sự hào hứng ban đầu cũng dần giảm đi.
Trong bối cảnh đó, trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) tại phường Tân Mỹ (TP.HCM) đang tạo thêm điều kiện để người dân tham gia. Cuối tuần, trẻ em đến trồng cây, học phân loại rác và làm đồ tái chế. Người dân mang vật liệu sau sử dụng đến phân loại, đổi quà. Từng loại vật liệu, khối lượng tiếp nhận được ghi nhận trên phần mềm để theo dõi nơi chuyển đến.
Những hoạt động ấy đang đưa một điểm thu hồi rác trở thành nơi cộng đồng cùng học và thực hành bảo vệ môi trường. Việc phân loại có địa chỉ tiếp nhận cụ thể, còn chai nhựa, túi nilon sau sử dụng có thể được theo dõi trên hành trình đến nhà tái chế.
Qua quá trình hỗ trợ các địa phương tại TP.HCM, ông Nguyễn Trọng Minh, CEO Công ty Cổ phần Công nghệ Grac, nhận thấy nhiều người dân có nhận thức tốt và sẵn sàng tuân thủ hướng dẫn. Trở ngại xuất hiện khi việc phân loại chưa được kết nối thông suốt với thu gom, vận chuyển và tái chế.
“Người dân phân loại rồi, họ cần biết rác đi đâu và có được tái chế hay không”, ông Minh chia sẻ.
Yêu cầu ấy đặt ra cả với những vật liệu giá trị thấp như vỏ hộp sữa, túi nilon. Nếu chỉ chai nhựa, giấy được thu nhận, còn những loại khác vẫn bị bỏ chung, người dân khó duy trì đầy đủ việc phân loại. Theo ông Minh, bên cạnh hướng dẫn đúng cách, cần có điểm tiếp nhận thuận tiện và đầu ra rõ ràng. Một món quà có thể khuyến khích người dân tham gia lần đầu, nhưng sự ổn định của hệ thống mới giúp họ tiếp tục quay lại.
Bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông, Đối ngoại và Phát triển bền vững Unilever Việt Nam cho rằng từ nhận thức đến hành động, rồi hình thành thói quen là một hành trình. Người dân cần được tạo điều kiện để thực hiện ngay trong đời sống hằng ngày.
“Tuyên truyền giúp nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi cần cơ chế thưởng phạt, còn hình thành thói quen cần một hệ thống thực sự tiện lợi và minh bạch”, bà Nhi nói.
Tại trạm thu hồi vật liệu tái chế ở Tân Mỹ, công nghệ của GRAC hỗ trợ ghi nhận loại vật liệu, khối lượng người dân mang đến và đơn vị tiếp nhận ở khâu tiếp theo. Nhờ đó, người dân có thể theo dõi kết quả đóng góp của mình, trong khi đơn vị vận hành có thêm dữ liệu để tổ chức hoạt động thu gom hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, theo bà Nhi, để mô hình duy trì hoạt động lâu dài, công nghệ và nguồn hỗ trợ ban đầu cần đi cùng năng lực vận hành tại chỗ. Chính quyền địa phương phải giữ vai trò chủ động, huy động lực lượng trực tiếp phụ trách thông qua các tổ chức như Mặt trận Tổ quốc, Hội Liên hiệp Phụ nữ, đồng thời kết nối và duy trì sự tham gia của cộng đồng.
Nguồn thu từ việc bán vật liệu tái chế được sử dụng để duy trì hoạt động của trạm. Trong khi doanh nghiệp hỗ trợ xây dựng cơ sở, cung cấp công nghệ và hướng dẫn ban đầu, địa phương cần chủ động tổ chức vận hành, kết nối người dân và từng bước bảo đảm tính tự chủ của mô hình. “Chúng ta đã có đủ thí điểm rồi, cần một mô hình thực sự vận hành”, bà Nhi nhấn mạnh.
Thực tế triển khai tại TP.HCM cho thấy, khi có cách tổ chức phù hợp, các mô hình thu hồi vật liệu tái chế có thể thu hút người dân tham gia và tạo ra những kết quả bước đầu tích cực. Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc quốc gia Unilever Việt Nam, một mô hình thí điểm trên địa bàn đã tiếp nhận hơn 5,5 tấn vật liệu trong 3 tháng, với hơn 700 lượt người dân tham gia và tỷ lệ quay lại cao. Đáng chú ý, dữ liệu về chất lượng vật liệu, cách thức người dân tham gia và những khó khăn trong quá trình tiếp nhận là cơ sở để các đơn vị liên quan và chính quyền địa phương điều chỉnh cách thức tổ chức trước khi nhân rộng mô hình.
Trên cơ sở đó, TP.HCM tiếp tục thúc đẩy phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn thông qua chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030 giữa Sở Nông nghiệp và Môi trường, Hội Liên hiệp Phụ nữ Thành phố và Unilever Việt Nam. Chương trình tập trung nâng cao sự tham gia của cộng đồng, triển khai các hoạt động thiết thực và ứng dụng công nghệ vào quá trình thu gom, tái chế, hướng tới xây dựng mô hình có khả năng vận hành ổn định và mở rộng trong thực tế.
Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
