Đầu tư công nghệ, thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, mở rộng hợp tác với UNDP đang tạo nền tảng để TP.HCM quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Đổi mới công nghệ xử lý
Với quy mô hơn 14 triệu dân và lượng rác sinh hoạt phát sinh khoảng 14.000 tấn mỗi ngày, TP.HCM đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn trong công tác quản lý chất thải. Thay vì tập trung vào thu gom và xử lý như trước đây, thành phố đang từng bước chuyển đổi sang mô hình quản lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn, coi rác là nguồn tài nguyên có thể tái chế và thu hồi năng lượng, qua đó giảm áp lực lên môi trường và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.
Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, hiện thành phố đã hoàn thiện quy hoạch 7 khu liên hợp xử lý chất thải, trong đó có 4 khu đang hoạt động. Nếu trước đây các khu liên hợp chủ yếu phục vụ xử lý chất thải thì trong giai đoạn tới, thành phố sẽ dành quỹ đất để phát triển công nghiệp tái chế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), qua đó từng bước hình thành các chuỗi giá trị tuần hoàn từ chất thải.
Bên cạnh việc duy trì tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt trên 99% và bảo đảm 100% chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đúng quy định, TP.HCM đang chuyển mạnh từ chôn lấp hợp vệ sinh sang các công nghệ xử lý hiện đại. Thành phố triển khai đồng thời các giải pháp xử lý rác thành phân compost, thu hồi nhựa để tái chế và đầu tư các dự án đốt rác phát điện, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 có 90% chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ mới.
Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, nền tảng quan trọng của quá trình chuyển đổi là triển khai phân loại rác tại nguồn trên toàn thành phố từ năm 2027. Thành phố sẽ áp dụng cơ chế thu giá dịch vụ xử lý chất thải theo khối lượng, hướng tới nguyên tắc người dân phát sinh càng ít rác, phân loại càng tốt thì chi phí xử lý càng thấp. Giai đoạn đầu, người dân sẽ phân loại thành hai nhóm gồm rác tái chế và rác còn lại; khi việc phân loại đi vào ổn định, thành phố sẽ tiếp tục tách riêng rác thực phẩm để phát triển sinh khối và tạo nguồn năng lượng sạch.
Mở rộng hợp tác quốc tế
Để hiện thực hóa lộ trình trên, TP.HCM xác định hợp tác quốc tế là một trong những yếu tố quan trọng nhằm bổ sung kinh nghiệm, nguồn lực và các giải pháp đổi mới sáng tạo trong quản lý chất thải.
Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) đang đồng hành cùng TP.HCM thông qua chương trình hỗ trợ kéo dài một năm, tập trung vào đẩy mạnh công tác tuyên truyền về phân loại rác tại nguồn; hỗ trợ xây dựng các mô hình thí điểm; nghiên cứu cơ chế thu giá dịch vụ xử lý chất thải theo khối lượng; nghiên cứu mẫu bao bì phục vụ việc thu gom theo khối lượng và hỗ trợ thành phố thúc đẩy hoạt động tái chế nhựa. Đây được xem là những bước chuẩn bị quan trọng để TP.HCM triển khai đồng bộ lộ trình phân loại rác tại nguồn trong thời gian tới.
Bên cạnh sự hỗ trợ của UNDP, thành phố cũng đang mở rộng hợp tác với doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả thu gom và tái chế. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, thành phố đang phối hợp với các đơn vị để xây dựng các điểm thu gom tái chế, đồng thời khuyến khích người dân làm sạch phế liệu trước khi đưa vào chuỗi tái chế. Cách làm này không chỉ góp phần nâng cao giá trị của vật liệu tái chế mà còn giảm lượng chất thải phải xử lý tại các nhà máy.
Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện UNDP tại Việt Nam, TP.HCM là một trong những địa phương có nhiều điều kiện để trở thành hình mẫu về đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Bà đánh giá cao những kết quả thành phố đã đạt được, đồng thời cho rằng TP.HCM có thể trở thành mô hình để các địa phương khác tham khảo trong quá trình thúc đẩy đổi mới sáng tạo gắn với phát triển bền vững.
Theo bà Ramla Khalidi, hợp tác giữa UNDP và TP.HCM không chỉ hướng tới mục tiêu chuyển hóa chất thải thành năng lượng. Điều quan trọng hơn là cùng xây dựng một hệ sinh thái quản lý chất thải có tác động toàn diện, trong đó các hoạt động thu gom, phân loại, tái chế và xử lý được kết nối thành chuỗi giá trị, vừa giải quyết vấn đề môi trường, vừa tạo ra giá trị kinh tế – xã hội, mở ra các nguồn lực tài chính mới và tạo thêm việc làm.
Đại diện UNDP cũng cho rằng cần nhìn nhận rác thải nhựa trong một bức tranh rộng hơn của nền kinh tế tuần hoàn. Khi hệ thống phân loại tại nguồn được triển khai hiệu quả, các doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động thu hồi và tái chế, còn chính sách được hoàn thiện, lĩnh vực tái chế nhựa không chỉ góp phần giảm ô nhiễm môi trường mà còn có thể trở thành động lực thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành những chuỗi giá trị mới.
Định hướng này cũng phù hợp với lộ trình TP.HCM đang theo đuổi khi từng bước chuyển từ mô hình “thu gom – xử lý” sang “thu gom – phân loại – tái chế – thu hồi năng lượng”. Theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi sẽ còn nhiều thách thức, song với sự đồng hành của các tổ chức quốc tế cùng sự tham gia của doanh nghiệp và người dân, thành phố kỳ vọng sẽ xây dựng được hệ sinh thái quản lý chất thải hiện đại, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.
Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
