Nhiều quốc gia đã chứng minh: dữ liệu giúp quản lý chất thải rắn hiệu quả, minh bạch và tiết kiệm hơn, là kinh nghiệm cho Việt Nam chuyển đổi số quản lý chất thải.
Công nghệ đang trở thành công cụ giúp chính quyền giám sát hiệu quả hơn trong quản lý chất thải rắn. Các nền tảng dữ liệu cho phép theo dõi dòng chất thải từ nơi phát sinh đến điểm xử lý cuối cùng, đồng thời tạo kênh kết nối giữa cơ quan quản lý, đơn vị dịch vụ và người dân.
Xu hướng này cũng được nhiều quốc gia xem là nền tảng để thực hiện kinh tế tuần hoàn, thúc đẩy phân loại rác tại nguồn và nâng cao tỷ lệ tái chế. Thay vì quản lý bằng báo cáo giấy hoặc số liệu rời rạc, dữ liệu được cập nhật liên tục giúp cơ quan chức năng đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn.
![Chuyển đổi số trong quản lý chất thải: [Bài 1] Kinh nghiệm của thế giới](https://vietstarjsc.com/wp-content/uploads/2026/06/chuyen-doi-so-trong-quan-ly-chat-thai_2-1024x570.jpg)
Nhật Bản: Khi từng túi rác đều có "danh tính"
Quốc đảo “mặt trời mọc” từ lâu được xem là một trong những quốc gia thành công nhất trong quản lý chất thải rắn nhờ sự kết hợp giữa hệ thống pháp luật chặt chẽ, ý thức cộng đồng và ứng dụng công nghệ thông tin.
Tại nhiều địa phương của Nhật Bản, người dân phải phân loại rác ngay từ hộ gia đình thành nhiều nhóm khác nhau. Ví dụ điển hình: 23 Khu phố ở Tokyo đều áp dụng quy tắc phân loại rác dựa trên màu túi. Cụ thể, túi màu đỏ là rác có thể đốt cháy, túi màu xanh dương đựng rác không thể đốt cháy và túi màu trắng có thể đựng rác tái chế (giấy, nhựa, chai lọ, bìa, thủy tinh, pin…).
Việc phân loại chất thải rắn được thực hiện nghiêm ngặt đến mức nếu bỏ sai quy định, túi rác có thể bị từ chối thu gom và trả lại cho chủ hộ.
Tuy nhiên, để những túi rác được phân loại ngăn nắp như ngày hôm nay là một hệ thống quản lý được xây dựng trong nhiều thập kỷ. Nhật Bản đã ban hành đồng bộ các đạo luật về quản lý chất thải rắn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển xã hội tuần hoàn vật chất. Mỗi loại chất thải từ bao bì, thiết bị điện tử, thực phẩm cho đến phương tiện giao thông đều có cơ chế thu hồi, tái chế riêng.
Đáng chú ý, Nhật Bản không chỉ quản lý bằng quy định mà còn bằng dữ liệu số. Hệ thống JWNET được xây dựng như một nền tảng điện tử quốc gia cho phép theo dõi toàn bộ vòng đời chất thải thông qua chứng từ điện tử. Từ đơn vị phát sinh, đơn vị vận chuyển đến cơ sở xử lý… đều phải cập nhật thông tin lên hệ thống, giúp cơ quan quản lý giám sát, truy xuất và phát hiện sai phạm nhanh chóng.
Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy muốn quản lý chất thải rắn hiệu quả cần bắt đầu từ phân loại tại nguồn, đồng thời xây dựng được hệ thống dữ liệu xuyên suốt từ nơi phát sinh đến nơi xử lý cuối cùng. Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đang theo đuổi trong quá trình chuyển đổi số lĩnh vực môi trường.
Hàn Quốc: Công nghệ giúp kiểm soát dòng chất thải
Khác với Nhật Bản, Hàn Quốc được biết đến như hình mẫu trong việc kết hợp công nghệ số với cơ chế kinh tế để thay đổi hành vi của người dân và doanh nghiệp.
Từ năm 2005, quốc gia này đã cấm chôn lấp trực tiếp chất thải thực phẩm. Đến năm 2010, Hàn Quốc triển khai hệ thống thu phí xử lý chất thải thực phẩm theo khối lượng phát sinh. Người dân thải càng nhiều rác càng phải trả nhiều tiền, tạo động lực giảm thiểu rác ngay từ nguồn.
Song song với đó, Hàn Quốc liên tục hoàn thiện các chính sách về tái chế, tuần hoàn tài nguyên và trách nhiệm của nhà sản xuất đối với sản phẩm sau sử dụng. Chính phủ không chỉ đặt ra mục tiêu giảm phát sinh chất thải mà còn kiểm soát chặt chẽ quá trình vận chuyển và xử lý.
Để thực hiện mục tiêu này, Hàn Quốc xây dựng hệ thống Allbaro – nền tảng số quản lý toàn bộ quá trình chuyển giao, vận chuyển và xử lý chất thải bằng công nghệ trực tuyến kết hợp RFID. Mỗi lô chất thải đều được ghi nhận, theo dõi và cập nhật trên hệ thống theo thời gian thực, giúp cơ quan quản lý dễ dàng giám sát dòng chất thải từ nơi phát sinh đến nơi xử lý cuối cùng.
Mô hình của Hàn Quốc cho thấy chuyển đổi số không chỉ dựa trên phần mềm. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong một cơ chế quản lý đồng bộ, nơi trách nhiệm của người dân, doanh nghiệp và chính quyền đều được xác định rõ ràng. Đây cũng là lý do Hàn Quốc hiện nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ tái chế chất thải cao hàng đầu châu Á.
Thượng Hải: Phân loại rác từ dữ liệu và công nghệ 4.0
Cách đây chưa đầy một thập kỷ, Thượng Hải từng đối mặt với nguy cơ bị rác thải bao vây khi mỗi ngày phát sinh khoảng 26.000 tấn rác sinh hoạt. Hệ thống xử lý khi đó chịu áp lực rất lớn, buộc chính quyền thành phố phải thực hiện một cuộc cải cách toàn diện trong quản lý chất thải.
Từ năm 2019, phân loại rác trở thành quy định bắt buộc đối với mọi cá nhân và tổ chức. Người dân phải phân loại rác ngay tại nguồn, bỏ đúng nơi quy định và đúng thời gian quy định. Các trường hợp vi phạm có thể bị xử phạt hành chính ngay từ ngày đầu triển khai.
Điểm đặc biệt của Thượng Hải là việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số để hỗ trợ quản lý. Thượng Hải triển khai ứng dụng “Green Account”, cho phép người dân tích điểm khi thực hiện đúng quy định phân loại rác. Điểm thưởng có thể đổi lấy hàng hóa hoặc dịch vụ công cộng, tạo động lực để người dân tham gia.
Bên cạnh đó, hệ thống camera AI được lắp đặt tại nhiều khu dân cư nhằm nhận diện hành vi bỏ rác sai quy định, bỏ rác ngoài giờ hoặc không đúng chủng loại. Toàn bộ dữ liệu từ người dân, đơn vị thu gom và cơ sở xử lý được kết nối về một cơ sở dữ liệu tập trung, giúp chính quyền theo dõi hiệu quả phân loại rác theo từng khu vực và điều chỉnh chính sách khi cần thiết.
Từ một thành phố từng đối mặt với khủng hoảng rác thải, Thượng Hải đã trở thành ví dụ điển hình cho việc ứng dụng công nghệ 4.0 trong quản lý môi trường. Kinh nghiệm này cho thấy dữ liệu, công nghệ và sự tham gia của cộng đồng có thể tạo nên những thay đổi lớn trong quản lý chất thải đô thị.
Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn
