Khuyến khích mang bình nước cá nhân, trồng cây, phân loại rác, Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội hướng tới hình thành thói quen bảo vệ môi trường cho học sinh.
Nếu không còn những phong trào, cuộc thi hay lễ phát động bảo vệ môi trường, học sinh có tiếp tục duy trì hành động xanh? Đó là câu hỏi ông Nguyễn Văn Chắp, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội đặt ra khi chia sẻ kinh nghiệm xây dựng trường học sinh thái tại Hội thảo Mạng lưới các Trường học sinh thái ASEAN tại Việt Nam.
Hội thảo do Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế tổ chức vào chiều 13/11 tại Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội.
Theo ông Chắp, thành công của trường học sinh thái cần được thể hiện bằng ý thức tự giác và thói quen bền vững của học sinh, giáo viên và cộng đồng nhà trường. Vì vậy, giáo dục môi trường phải trở thành định hướng lâu dài, gắn với chiến lược phát triển và văn hóa của trường.
Bắt đầu bằng bình nước cá nhân và những giờ trồng cây
Tại Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội, cam kết “No Plastic Bottles” được triển khai nhằm hạn chế chai nhựa dùng một lần. Nhà trường khuyến khích học sinh và giáo viên mang bình nước cá nhân, sử dụng túi vải và túi giấy thay thế sản phẩm nhựa dùng một lần.
Trong lớp học, trường bố trí cốc uống nước và bình inox. Tại bếp ăn, trường từng bước thay thế khay, cốc, thìa và hộp đựng bằng vật dụng inox có thể sử dụng nhiều lần.
Theo ông Chắp, một chiếc bình nước cá nhân không thể giải quyết toàn bộ vấn đề rác thải nhựa. Tuy nhiên, khi những lựa chọn nhỏ được thực hiện đều đặn, chúng có thể tạo ra thay đổi có ý nghĩa. Điều nhà trường mong muốn là học sinh hiểu bảo vệ môi trường bắt đầu ngay trong sinh hoạt hằng ngày.
Nhà trường cũng lồng ghép nội dung giáo dục môi trường trong các môn Khoa học, Mỹ thuật, Toán học, Lịch sử, Địa lý, Tiếng Anh và Kỹ năng sống. Cùng với bài học trên lớp, học sinh tham gia cuộc thi “Từ rác thành hoa”, sáng tạo sản phẩm từ vật liệu đã qua sử dụng.
Trong chương trình Tết Trung thu không rác thải nhựa, lá chuối, giấy báo, tre, nứa được sử dụng để trang trí và chuẩn bị sản phẩm cho ngày hội. Các em còn trồng cây, chăm sóc vườn rau, phân loại rác, thực hành ủ rác hữu cơ bằng mô hình Eco Bokashi.
Trải nghiệm tại vườn trường giúp em Phạm Minh Khang, lớp 8C1 hiểu rõ hơn những kiến thức đã học. Khang chia sẻ, em được thực hành trồng, chăm sóc cây, giâm cành hoặc chiết cành trong môn Sinh học. Em nhớ công việc dùng cào xới đất, gieo hạt, lấp đất rồi tưới nước để cây phát triển.
“Các hoạt động trồng cây và trải nghiệm ở trường giúp em học cách yêu thiên nhiên hơn, học cách bảo vệ môi trường và tiết kiệm tài nguyên môi trường”, Khang chia sẻ.
Ngoài vườn trường, Khang còn tham gia nhặt rác quanh trường, tưới cây và mang cây đến lớp để không gian học tập xanh và đẹp hơn. Em cũng chia sẻ với bố mẹ, bạn bè và vận động mọi người cùng bảo vệ môi trường.
Theo ông Chắp, khi được trực tiếp chăm sóc một luống rau, phân loại rác hay làm sản phẩm tái chế, học sinh sẽ hiểu sâu hơn giá trị của lao động, tài nguyên và trách nhiệm với môi trường sống.
Trao quyền cho học sinh, đo lường hiệu quả thực chất
Để học sinh chủ động, nhà trường khuyến khích các em đề xuất ý tưởng, thiết kế sản phẩm, chăm sóc cây xanh và tuyên truyền tới bạn bè. Câu lạc bộ WHS Xanh tạo điều kiện để học sinh thiết kế pano, làm sản phẩm tái chế, tổ chức hoạt động vì môi trường.
Tuy nhiên, ông Chắp nhìn nhận hoạt động câu lạc bộ có thời điểm chưa thường xuyên. Nhà trường cần củng cố cơ chế để học sinh được tham gia liên tục, được trao quyền và ghi nhận đóng góp.
“Nếu mọi hoạt động đều do người lớn quyết định, học sinh chỉ thực hiện theo yêu cầu thì rất khó hình thành tinh thần chủ động và trách nhiệm lâu dài”, ông nhấn mạnh.
Cùng với trao quyền cho học sinh, trường xác định giáo viên, cán bộ quản lý, nhân viên phải thực hành trước khi hướng dẫn. Việc thầy cô mang bình nước cá nhân, phân loại rác, tiết kiệm điện, nước là những bài học trực quan.
Các hoạt động “Đổi pin lấy cây – Gìn giữ môi trường xanh”, hội chợ đồ cũ, trồng cây, vệ sinh quanh trường và “Thứ Bảy Xanh” từng bước kết nối phụ huynh, cộng đồng. Qua đó, thói quen hình thành ở trường có cơ hội tiếp tục được duy trì tại gia đình.
Năm 2024, trường đạt Giải Khuyến khích Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam; năm 2025 đạt Giải Nhất toàn quốc ở hạng mục THCS. Theo Hiệu trưởng Nguyễn Văn Chắp, giá trị lớn hơn giải thưởng là chuyển biến trong nhận thức và hành vi của học sinh và cách tổ chức giáo dục.
Tuy nhiên, trường chưa có hệ thống theo dõi, thống kê đầy đủ để lượng hóa lượng rác giảm đi, mức độ tham gia và hiệu quả lâu dài của từng hoạt động. Nhà trường sẽ từng bước xây dựng chỉ số đánh giá, đồng thời duy trì các mô hình, nâng tính chủ động của học sinh và sự đồng hành của phụ huynh.
Từ thực tiễn đó, ông Chắp đề xuất có phương thức đánh giá thiết thực, dễ áp dụng; tạo điều kiện để học sinh tham gia từ đề xuất ý tưởng đến đánh giá kết quả. Mạng lưới trường học sinh thái cũng cần hỗ trợ chia sẻ kinh nghiệm, giới thiệu sáng kiến phù hợp với từng trường.
Theo ông, một mô hình chỉ thực sự thành công khi được duy trì lâu dài, đánh giá thường xuyên và liên tục cải tiến.
Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN là sáng kiến hợp tác môi trường ASEAN, được tổ chức lần đầu năm 2012 tại Malaysia, nhằm tôn vinh các trường học tiêu biểu về giáo dục và bảo vệ môi trường.
Năm 2026 đánh dấu mùa giải thứ 3 tại Việt Nam, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp triển khai, với sự đồng hành, tài trợ của Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup).
Lễ phát động Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2026 diễn ra ngày 13/11 tại Trường Tiểu học và THCS Tây Hà Nội, phường Xuân Phương, Hà Nội thu hút 25.000 người tham dự trực tiếp và trực tuyến.
